Trefl Miniatury w Gdyni. Przedwojenne miasto w skali 1:25 znów na wystawie

Przedwojenna Gdynia powraca w miniaturowej formie. Od 3 do 28 sierpnia 2026 roku w Centrum Riviera można oglądać wystawę „Trefl Miniatury. Historia w małej skali”. Projekt pozwala przyjrzeć się z bliska charakterystycznej architekturze i portowej zabudowie miasta sprzed niemal stu lat. Wszystkie prezentowane modele wykonano w skali 1:25.

Sierpniowa prezentacja jest kolejną okazją do zobaczenia projektu przygotowanego przez Fundację Trefl. Jego założeniem jest odtworzenie fragmentów historycznej Gdyni za pomocą szczegółowych makiet, które pokazują nie tylko najbardziej rozpoznawalne budynki, lecz także obiekty, jakie z czasem zniknęły z miejskiego krajobrazu.

Tegoroczna ekspozycja wpisuje się również w obchody 100-lecia Gdyni. To właśnie historia młodego, dynamicznie rozwijającego się miasta portowego stanowi najważniejszy punkt projektu.

Gdynia sprzed stu lat zamknięta w małej skali

„„Trefl Miniatury” pozwalają spojrzeć na Gdynię z perspektywy, której nie daje tradycyjna wystawa historyczna. Zamiast oglądać wyłącznie fotografie, archiwalne plany czy dokumenty, można zobaczyć przestrzeń miasta odtworzoną w formie fizycznych modeli. Dzięki temu łatwiej wyobrazić sobie, jak wyglądała Gdynia w okresie, gdy z niewielkiej miejscowości nad Bałtykiem szybko przeobrażała się w nowoczesne miasto portowe.

Szczególne znaczenie ma skala 1:25. Oznacza ona, że każdy element rzeczywistego budynku został pomniejszony 25 razy. Pozwala to zachować proporcje historycznej zabudowy, a jednocześnie przedstawić ją w formie, która umożliwia dostrzeżenie charakterystycznych detali architektonicznych. Miniatury nie są więc jedynie symbolicznymi modelami. Ich zadaniem jest możliwie wierne odtworzenie wyglądu obiektów, które tworzyły przedwojenną Gdynię.

Projekt koncentruje się na Gdyni lat 30. XX wieku, czyli okresie wyjątkowo intensywnego rozwoju miasta. Wraz z rozbudową portu powstawały kolejne budynki administracyjne, mieszkalne i usługowe, a także infrastruktura niezbędna do obsługi ruchu portowego. W krótkim czasie zmieniała się nie tylko sama zabudowa, lecz także charakter całej przestrzeni miejskiej. Makiety pozwalają zobaczyć ten proces jako spójną całość — miasto z jego portem, budynkami i zapleczem potrzebnym do codziennego funkcjonowania.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że w projekcie odtworzono również obiekty, które nie zachowały się do naszych czasów. Współczesny spacer po Gdyni nie pozwoli już zobaczyć wszystkich elementów przedwojennego krajobrazu. Część budynków została przebudowana, część zniknęła, a inne zmieniły swoje otoczenie. Miniaturowe modele pozwalają więc przywrócić fragmenty tej przestrzeni i pokazać mieszkańcom oraz odwiedzającym, jak mogła wyglądać Gdynia niemal sto lat temu.

To właśnie połączenie historii, architektury i modelarstwa sprawia, że „Trefl Miniatury” są czymś więcej niż zwykłą ekspozycją makiet. Projekt pozwala zobaczyć miasto, którego nie ma już w takim kształcie, a jednocześnie lepiej zrozumieć, jak wyglądały początki jego portowej i modernistycznej tożsamości.

Co przedstawiają Trefl Miniatury?

Wśród modeli przygotowanych w ramach projektu znalazły się najważniejsze elementy przedwojennej zabudowy portowej. Jednym z najbardziej charakterystycznych jest Dworzec Morski wraz z halą tranzytową.

Model tego obiektu wykonano w skali 1:25, a jego długość przekracza sześć metrów. Podczas pierwszej prezentacji w Muzeum Emigracji był pokazywany w bezpośrednim sąsiedztwie oryginalnego budynku, który współcześnie jest siedzibą muzeum.

To jednak nie jedyny element projektu. Wśród odtworzonych obiektów znalazły się także Urząd Morski, Portowa Straż Pożarna oraz historyczna Portowa Wieża Ciśnień. Ta ostatnia jest szczególnie interesująca, ponieważ nie zachowała się we współczesnej panoramie Gdyni. Jej wygląd można było odtworzyć dzięki zachowanym materiałom archiwalnym.

Twórcy uwzględnili również historyczną zabudowę mieszkaniową portu. Wśród niej znalazły się charakterystyczne bloki określane mianem „Pasiaków”, które stanowiły zaplecze mieszkaniowe i socjalne dla pracowników portowych.

Dzięki temu projekt nie skupia się wyłącznie na reprezentacyjnej architekturze. Pokazuje także codzienną przestrzeń młodego miasta i infrastrukturę, która była potrzebna, aby rozwijający się port mógł funkcjonować.

Niektórych budynków nie zobaczymy już podczas spaceru po Gdyni

Jednym z najbardziej interesujących elementów projektu „Trefl Miniatury” jest możliwość zobaczenia budynków i fragmentów miasta, które nie zachowały się do dziś. Współczesna Gdynia wciąż pozwala odnaleźć wiele śladów okresu międzywojennego, jednak przez niemal sto lat jej przestrzeń wielokrotnie się zmieniała. Niektóre obiekty zostały przebudowane, inne rozebrano, a część po prostu zniknęła z miejskiego krajobrazu.

Dobrym przykładem jest Portowa Wieża Ciśnień, której historyczny wygląd został odtworzony w ramach projektu. Dziś nie można już zobaczyć jej podczas spaceru po gdyńskim porcie, dlatego miniaturowy model pozwala przywrócić pamięci jeden z elementów dawnej infrastruktury miasta. Podobną rolę pełnią modele innych obiektów związanych z funkcjonowaniem przedwojennego portu.

Dzięki makietom można więc zobaczyć nie tylko miejsca, które przetrwały, lecz także Gdynię, która zniknęła. To szczególnie ciekawa perspektywa dla mieszkańców znających miasto z codziennych spacerów. Znane ulice i okolice portu nabierają zupełnie innego znaczenia, gdy można porównać ich współczesny wygląd z tym, jak prezentowały się w okresie dynamicznego rozwoju miasta.

Miniatury pełnią tym samym funkcję swoistego trójwymiarowego archiwum Gdyni. Archiwalne fotografie pokazują pojedyncze budynki i wydarzenia, natomiast makieta pozwala spojrzeć na dawną zabudowę jako część większej przestrzeni. Można dostrzec jej układ, skalę oraz relacje pomiędzy poszczególnymi obiektami. To właśnie dlatego projekt jest interesujący nie tylko dla miłośników architektury czy historii. Pokazuje, że historia miasta nie znajduje się wyłącznie w muzealnych gablotach — czasem można ją również zobaczyć w miniaturze i dzięki temu lepiej zrozumieć, jak zmieniała się Gdynia na przestrzeni kolejnych dekad.

Jak powstają tak dokładne makiety?

Stworzenie historycznej makiety wymaga nie tylko umiejętności modelarskich, ale również dokładnego opracowania materiałów źródłowych.

Przy projekcie wykorzystano archiwalne mapy i dokumenty, a twórcy współpracowali z działem historycznym Muzeum Miasta Gdyni. Pozwoliło to odtworzyć wygląd budynków z uwzględnieniem ich historycznych detali.

Projekt łączy tradycyjny warsztat artystyczny z nowoczesnymi technologiami. Przy tworzeniu modeli wykorzystywane są m.in. druk 3D i precyzyjne cięcie laserowe. Dzięki temu możliwe jest wykonywanie bardzo małych, powtarzalnych i dokładnych elementów.

Jednocześnie sama technologia nie wystarcza. Twórcy muszą jeszcze właściwie odczytać materiały archiwalne i przełożyć je na trójwymiarową konstrukcję.

Jak podkreślał Radosław Jureczka, kierujący zespołem twórczym, praca nad makietami wymagała połączenia artystycznego podejścia z inżynierską precyzją oraz wiernością źródłom historycznym.

„Trefl Miniatury” to część większego projektu

Sierpniowa prezentacja nie jest przypadkową kolekcją modeli. „Trefl Miniatury” są częścią większego przedsięwzięcia poświęconego rekonstrukcji historycznego centrum Gdyni.

Pierwsza publiczna prezentacja projektu odbyła się 10 lutego 2026 roku, podczas uroczystej sesji Rady Miasta Gdyni w Teatrze Muzycznym. Następnie makiety zostały zaprezentowane na wystawie czasowej w Muzeum Emigracji, gdzie można je było oglądać wiosną i latem.

Wystawa w Muzeum Emigracji trwała od 30 kwietnia do 14 czerwca 2026 roku, a później odbyło się jeszcze finałowe oprowadzanie z warsztatami.

Projekt ma jednak znacznie większe ambicje. Grupa Trefl zapowiada stworzenie w perspektywie kilku lat wielkoskalowej, interaktywnej makiety edukacyjnej przedstawiającej Gdynię lat 30. XX wieku.

Sierpniowa ekspozycja jest więc kolejną okazją do poznania efektów prac nad tym przedsięwzięciem.

Dlaczego przedwojenna Gdynia jest tak interesująca?

Historia Gdyni jest wyjątkowa na tle wielu polskich miast. Jej gwałtowny rozwój przypadł przede wszystkim na okres międzywojenny. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i uzyskaniu dostępu do Bałtyku rozpoczęto budowę nowoczesnego portu, który miał mieć strategiczne znaczenie dla gospodarki państwa.

Wokół portu rozwijało się całe miasto. Powstawały budynki administracyjne, mieszkalne i usługowe, a także infrastruktura niezbędna do obsługi transportu morskiego.

Właśnie w tym okresie kształtował się charakterystyczny wizerunek Gdyni jako nowoczesnego miasta portowego i jednego z najważniejszych przykładów polskiego modernizmu.

„Trefl Miniatury” pokazują tę historię z poziomu pojedynczych budynków. Zamiast czytać o rozwoju portu, można zobaczyć jego przestrzeń i wyobrazić sobie, jak wyglądała niemal sto lat temu.

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Galeria Handlowa | GDYNIA (@centrum_riviera)

Wystawa w Gdyni z okazji 100-lecia miasta

Rok 2026 ma dla Gdyni szczególne znaczenie. Miasto obchodzi 100-lecie nadania praw miejskich, dlatego przez cały rok organizowane są wydarzenia związane z jego historią, kulturą i przyszłością.

„Trefl Miniatury” wpisują się w jubileusz poprzez przypomnienie jednego z najważniejszych etapów rozwoju miasta. Projekt pokazuje Gdynię nie tylko jako współczesny kurort i port, ale także jako miejsce, które w ciągu zaledwie kilku dekad przeszło ogromną przemianę.

Miniaturowa forma może być przy tym atrakcyjna dla różnych grup odbiorców. Dla osób zainteresowanych historią i architekturą jest okazją do poznania przedwojennej Gdyni, a dla dzieci i młodzieży — przykładem tego, jak można opowiadać o historii poprzez przestrzeń, modele i nowe technologie.

Jeżeli po obejrzeniu makiet chcesz poznać również inne oblicze miasta, możesz sprawdzić, co oferuje Teatr Muzyczny w Gdyni, którego historia i współczesny program są ważną częścią kulturalnego życia miasta. Z kolei dla osób zainteresowanych morską stroną Gdyni ciekawym kierunkiem będzie gdyńskie oceanarium, gdzie można spojrzeć na Bałtyk i świat mórz z zupełnie innej perspektywy.

Gdynia, jakiej nie znacie

„Trefl Miniatury” pokazują miasto, które znamy z codziennych spacerów, ale którego nie zawsze potrafimy sobie wyobrazić sprzed kilkudziesięciu lat. W miniaturowej skali wracają budynki portowe, dawna infrastruktura i zabudowa związana z życiem pracowników portu.

Największą wartością projektu jest właśnie możliwość zobaczenia Gdyni, której nie ma już na współczesnych mapach. Archiwalne zdjęcia pokazują, jak wyglądała, ale makieta pozwala spojrzeć na nią przestrzennie — zobaczyć układ budynków, ich proporcje i wzajemne relacje.

W roku, w którym Gdynia świętuje swoje 100-lecie, jest to szczególnie ciekawy sposób opowiadania o historii miasta. „Trefl Miniatury” nie tylko przypominają, jak wyglądała przedwojenna Gdynia. Pokazują też, jak wiele pracy wymaga zachowanie pamięci o miejscach, które z czasem znikają z miejskiego krajobrazu.

Źródła:

Fundacja Trefl, Trefl Miniatury: WYSTAWA CZASOWA W MUZEUM EMIGRACJI W GDYNI, dostęp: 11.08.2026.